Επειδή βλέπω αρκετούς τον τελευταίο καιρό να προτείνουν τη χρεοκοπία ώς τη λύση πανάκεια, θα ήταν καλό να γίνουν μερικοί υπολογισμοί πάνω στο θέμα και να προβλεφθούν οι συνέπεις για την Ελληνική οικονομία.

Η χρεοκοπία συνήθως περιλαμβάνει την αθέτηση ενός σημαντικού μέρους του χρέους (60-80%) και την αποπληρωμή του υπολοίπου με περισσότερο μακροπρόθεσμους τίτλους και μικρότερο επτόκιο. Παράλληλα, συνήθως συνοδεύεται απο υποτίμηση του εθνικού νομίσματος και είσοδο του ΔΝΤ. Στην περίπτωση της Ελλάδος υποτίμηση απαιτεί έξοδο απο το ευρώ.

Έξοδος απο το ευρώ είναι απο δύσκολη εώς αδύνατη και θα δημιουργούσε ιδιαίτερα σοβαρά τεχνικά και νομικά προβλήματα. Κατ’ αρχήν καθώς το ευρώ θα συνεχίσει να υπάρχει, νομικά είναι δύσκολο να αλλάξουν μέσα σε ένα βράδυ οι λογαριασμοί των ιδιωτών στο νέο εθνικό νόμισμα. Πιθανότερο σενάριο είναι το νέο νόμισμα να χρησιμοποιηθεί για την πληρωμή των υποχρεώσεων του κράτους προς τους προμηθευτές και υπαλλήλους του, δημιουργώντας πολίτες δύο ταχυτήτων, αυτούς που βρέθηκαν με υψηλά αποθέματα καταθέσεων σε ευρώ και αυτούς οι οποίοι δε διέθεταν κεφάλαιο και θα πληρώνονται στο νέο νόμισμα. Άλλο νομικό πρόβλημα είναι τα δάνεια των τραπεζών τα οποία έχουν συναφθεί σε ευρώ και είναι συνδεδεμένα με euribor ή το κεντρικό επιτόκιο της ΕΚΤ. Η δυνατότητα αθέτησης των υποχρεώσεων εκ μέρους των δανειοληπτών νομικά θα είναι δυνατή και θα δημιουργήσει ένα πραγματικό χάος στον τραπεζικό τομέα. Η δυνατότητα βέβαια μετατροπής των ομολόγων (και γενικά του χρέου) που διακρατούνται απο τους ξένους δανειστές σε νέο νόμισμα είναι μάλλον αδύνατη εκτός αν η χώρα επιθυμεί να .. εξέλθει απο την παγκόσμια κοινότητα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του προϋπολογισμού του 2010, στο τέλος του έτους, το χρέος σε ομόλογα προβλέπεται να κυμανθεί στα 280 δις € (117% του ΑΕΠ). Παρότι δεν υπάρχουν εύκολα διαθέσιμα στοιχεία, το ποσοστό του χρέους που διακρατείται απο ξένα πρόσωπα είναι περίπου το 70-75% (196 – 210 δις €). Ας θεωρήσουμε λοιπόν ότι διατηρούν 200 δις €. Σε περίπτωση χρεοκοπίας το πιθανότερο σενάριο (προκειμένου να μη δημιουργηθούν πολύ σοβαρά προβλήματα στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα και μειωθεί η εσωτερική κυκλοφορία χρήματος) είναι ότι θα αθετηθεί μόνο το εξωτερικό δημόσιο χρέος. Δηλαδή το 70% (πιθανό ποσοστό) των 200 δις € ή αλλιώς 140 δις € (το 50% του συνολικού χρέους). Παράλληλα, το υπόλοιπο 30% (60 δις € ή το 20% του συνολικού χρέους)  θα μετατραπεί σε μακροπρόθεσμο με μικρότερο επιτόκιο.

Οι τόκοι που θα πληρώσει το δημόσιο το 2010 θα είναι περίπου 13 δις € (5,4% του ΑΕΠ). Με την αθέτηση του 50% και την αλλαγή του 20% σε μακροπρόθεσμο (ας θεωρήσουμε ότι το κόστος μειώνεται στο μισό), το κόστος των τόκων θα μειωθεί στα 5 δις € (2% του ΑΕΠ). Δηλαδή θα προκύψει κέρδος 3,4% του ΑΕΠ. Με προβλεπόμενο έλλειμμα στο 8,5% του ΑΕΠ, η μείωση θα οδηγήσει σε έλλειμμα 5%.

Η χρεοκοπία όμως οδηγεί ουσιαστικά στην απαγόρευση πρόσβασης στις αγορές. Επομένως, το έλλειμμα θα πρέπει να μηδενιστεί βιαίως, αφαιρώντας 5% απο την οικονομία (12 δις €). Παράλληλα, είναι απολύτως λογικό να υποθέσει κάποιος ότι η ΕΕ θα πάψει τη χρηματοδότηση της Ελληνικής οικονομίας (ή θα χρησιμοποιήσει τις κοινοτικές εισροές για να αποπλήρωσει τους κοινοτικούς δανειστές της χώρας). Αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον το 2010 θα λείψουν 3,7 δις € (1,5% του ΑΕΠ) τα οποία κινούνται σε επενδύσεις.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα ελληνικά ομόλογα θα πάψουν να γίνονται δεκτά απο την ΕΚΤ και τις υπόλοιπες τράπεζες ώς εγγύηση δανεισμού, μειώνοντας δραματικά την πρόσβαση σε δάνεια των ελληνικών τραπεζών. Το πιθανότερο σενάριο λοιπόν είναι (θεωρώντας ότι δε θα υπάρξουν σοβαρότερα προβλήματα ή συνθήκες πανικού μεταξύ των καταθετών) ότι η νέα δανειοδότηση θα είναι μηδενική ενώ οι δανειολήπτες θα επιχειρήσουν να αποπληρώσουν τα ήδη υπάρχοντα δάνεια, οδηγώντας τη συνολική πιστωτική επέκταση σε αρνητικούς ρυθμούς.

Χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη μας λοιπόν άλλες συνέπειες, η Ελληνική οικονομία θα δεί ύφεση τουλάχιστον 7-10% του ΑΕΠ με πολύ μεγάλο αποπληθωρισμό και ανεργία. Παράλληλα, καθώς υπάρχει υψηλό εμπορικό έλλειμμα και θα πάψει να υπάρχει δυνατότητα δανεισμού των ιδιωτών ή του δημοσίου για την εξυπηρέτηση του θα υπάρξει αντίστοιχη μείωση της κυκλοφορίας χρήματος (τουλάχιστον 15 – 20 δις €) οδηγώντας τις εγχώριες τιμές σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα και τις περισσότερες εμπορικές και εισαγωγικές επιχειρήσεις (που εμπορεύονται εισαγώμενα προϊόντα) σε κλείσιμο. Μακροπρόθεσμα η εσωτερική αυτή υποτίμηση με μείωση τιμών και μισθών θα έχει ευεργετικές συνέπειες στην ανταγωνιστικότητα της εγχώριας παραγωγής και του τουρισμού αν και παράλληλα θα υπάρχει μεγάλη δυσκολία στην εύρεση κρατικής και τραπεζικής χρηματοδότησης για την υποστήριξη της πραγωγικής υποδομής.

Παράλληλα, θα συνεχίσει να υπάρχει η ανάγκη εξυπηρέτησης του νέου μακροπρόθεσμου εξωτερικού χρέους ύψους 60 δις € καθώς και του εσωτερικού χρέους των 80 δις € (σύνολο 140 δις €). Στο εσωτερικό, η μείωση της κυκλοφορίας χρήματος, η αδυναμία εύρεσης φτηνού δανεισμού απο τις τράπεζες και η μεγάλη μείωση της εμπιστοσύνης εκ μέρους τουλάχιστον των ιδιωτών θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα ανακύκλωσης του χρέους. Το πιθανότερο σενάριο είναι να επιδιωχθεί η χρηματοδότηση της διαδικασίας (τουλάχιστον ενός σημαντικού μέρους της) μέσω του ΔΝΤ. Η χρηματοδότηση θα πρέπει να κυμανθεί σε επίπεδα 5-10 δις € το χρόνο τουλάχιστον και θα απαιτήσει σκληρά μέτρα, εκποιήσεις και ιδιωτικοποιήσεις δημόσιας περιουσίας και οργανισμών με τα αντίστοιχα οικονομικά αποτελέσματα (μέιωση οικονομικής δραστηριότητας, ανεργία κτλ).

Τέλος, η αθέτηση των υποχρεώσων προς το εξωτερικό θα σημάνει πιθανότατα την (προσωρινή;) αποπομπή της Ελλάδος απο τα κέντρα αποφάσεων της ΕΕ και την μείωση της διαπραγματευτικής ισχύος της χώρας.  Παρότι η χώρα θα συνεχίσει να αποπληρώνει το στρατιωτικό της χρέος, τόσο λόγω μείωσης δαπανών, όσο και λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης εκ μέρους των πωλητών στρατιωτικού εξοπλισμού, είναι ιδιαίτερα πιθανό το σενάριο αδυναμίας αγοράς ανταλλακτικών, πυρομαχικών και υλοποίησης νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων, με συνέπεια τη σταδιακή και ισχυρή μείωση της στρατιωτικής ισχύος και δυνατότητας άμυνας της χώρας.