Μιας και η προσπάθεια ‘εσωτερικής υποτίμησης’ τρέχει πλέον με πέμπτη ταχύτητα, έχει ενδιαφέρον να δούμε τα συμπεράσματα ενός Policy Research Paper πάνω στα αποτελέσματα της εσωτερικής υποτίμησης της Λετονίας. Καθώς η Λετονία είναι μία μικρή, ανοικτή Ευρωπαϊκή οικονομία η οποία επέλεξε να διατηρήσει το peg με το Ευρώ αντί να προχωρήσει σε υποτίμηση του νομίσματος της, τα συμπεράσματα της περίπτωσης της μπορούν να είναι εξαιρετικά βοηθητικά για την Ελληνική ‘προσπάθεια’.

Η Λετονία απο τα τέλη του 2007 εώς το τέλος του 2009 είχε ύφεση 24% του ΑΕΠ (τέτοια μείωση μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο ώς depression) και η επίσημη ανεργία αυξήθηκε απο το 5,3% στο τέλος του 2007, στο 20,1% το 2010. Μάλιστα αν προστεθούν εκείνοι που εργάζονται με ημι-απασχόληση ενώ επιθυμούν πλήρη απασχόληση και όσοι έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια ανεύρεσης εργασίας (παρότι επιθυμούν να εργαστούν) το ποσοστό της ανεργίας κορυφώθηκε στο 30,1%.

Απο τότε η οικονομία υπολογίζεται ότι έχει αναπτυχθεί λίγο παραπάνω απο 4% ενώ η επίσημη ανεργία έχει μειωθεί στο 14,4%. Ένα σημαντικό ζήτημα είναι ότι η μείωση της ανεργίας μπορεί να αποδοθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό στην εξωτερική μετανάστευση. Το διάστημα 2009-2011 η Λετονία έχασε περίπου 120.000 κατοίκους, μέγεθος ίσο με το 10% περίπου του εργατικού δυναμικού. Είναι σαφές ότι τα μεγέθη της ανεργίας θα ήταν πολύ διαφορετικά αν οι κάτοικοι αυτοί είχαν παραμείνει στη χώρα. Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει αν κάποιος εξετάσει την απασχόληση, η οποία μειώθηκε 20% απο την κορυφή και απο τότε έχει ανακτήσει μόνο το 6%.

Παράλληλα, τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν έχει υπάρξει κάποια εξαγωγική έκρηξη στη χώρα αλλά απλώς μείωση των εισαγωγών (πιθανότατα λόγω αύξησης της σχετικής τιμής τους σε σχέση με το εισόδημα), η οποία και μεταφράστηκε σε εξαφάνιση του εμπορικού ελλείμματος:

Απο την άλλη, η εμπειρία απο τις χώρες οι οποίες ακολούθησαν την οδό της εξωτερικής υποτίμησης (ιδιαίτερα μετά απο μακροχρόνια πολιτική σύνδεσης του νομίσματος τους με ξένο νόμισμα) δείχνει ότι, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, μετά απο μία αρχική προσαρμογή της οικονομικής δραστηριότητας (η οποία σε πολλές περιπτώσεις κινείται σε λογικά επίπεδα), σε βάθος χρόνου 3 ετών η ανάκτηση του χαμένου εδάφους και η οικονομική ανάπτυξη είναι πολύ ισχυρή:

Η Αργεντινή για παράδειγμα είχε μία βαθιά ύφεση για ένα τρίμηνο (5%) αλλά μετά επέστρεψε σε ισχυρή ανάπτυξη. Μάλιστα η ανάπτυξη στηρίχθηκε κυρίως στην εσωτερική κατανάλωση και επενδύσεις και όχι στις εξαγωγές (όπως συνήθως θεωρείται):

Στην περίπτωση της Λετονίας δύο είναι οι λόγοι που δείχνουν να οδήγησαν στην επαναφορά σε οικονομική ανάπτυξη, οι οποίοι είναι αντίθετοι προς τις γενικές αρχές της εσωτερικής υποτίμησης:

  1. Η δημοσιονομική πολιτική ήταν ουδέτερη αντί για περιοριστική το 2010, με συνέπεια το δημόσιο έλλειμμα να είναι παρόμοιο με του 2009.
  2. Ο πληθωρισμός (κυρίως απο εξωτερικά σοκ) αυξήθηκε μέσα στο 2010 χωρίς όμως μεταβολή της νομισματικής πολιτικής (επεκτατική νομισματική πολιτική), με συνέπεια τα πραγματικά επιτόκια να μειωθούν (σε αντίθεση με το 2008-2009 οπότε ήταν πολύ υψηλά λόγω αποπληθωρισμού). Αυτό είχε ώς συνέπεια να μειωθεί η πραγματική επιβάρυνση των δανειοληπτών και να αυξηθεί η ικανότητα λήψης νέων δανείων.

Τα δεδομένα λοιπόν δείχνουν ότι η εσωτερική υποτίμηση είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική και υφεσιακή για μία οικονομία χωρίς σαφή και ξεκάθαρα θετικά αποτελέσματα. Αντιθέτως η ανάπτυξη που ακολουθεί είναι αρκετά αναιμική ενώ στην περίπτωση της Λετονίας φαίνεται να στηρίζεται σε παράγοντες που δεν έχουν σχέση με εσωτερική υποτίμηση (δημοσιονομική προσαρμογή, αποπληθωρισμός, επέκταση εξαγωγών) αλλά με ακριβώς το ανάποδο (επεκτατική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική).